1

Den norske mediemarknaden

Det norske mediemarknaden har stabile eigarforhold. Noen få store konsern eig mange medieverksemder, og ei rekke mindre eigarar kontrollerer éin eller nokre få av dei. Di fleire medium ein medieaktør er involvert i, di større marknads- og opinionsmakt har aktøren. Dersom eigarkonsentrasjonen blir for stor, kan dette svekke mediemangfaldet og dermed også ytringsfridommen.

Eigarskap blir definert i tre ledd:

• eigarmangfald blant dei store mediekonserna (morselskap)
• eigarskap blant dei som produserer innhald
• eigarskap blant aktørar som distribuerer innhaldet

I praksis er det ein glidande overgang mellom desse ledda, og reelt sett kan éin aktør ha fleire roller. Derfor er det viktig å vurdere og kartlegge eigarskapen horisontalt innanfor same nivået i verdikjeda. I tillegg må ein vurdere eigarskapsintegrasjonen vertikalt, fordi same eigaren kan ha eigarskap i fleire ledd i verdikjeda. I det trykte avissegmentet er dette utbreidd ved at eit mediekonsern kan eige både avisa som produserer innhaldet, trykkeriet som produser det fysiske produktet som skal distribuerast, og distributøren som leverer avisene. Dette er eit eksempel på vertikal integrasjon som kan påverke avsendarmangfaldet fordi det reduserer mangfaldet av aktørar i marknaden.

Konkurranse er essensielt og grunnleggande for å sikre ei best mogleg forvaltning av samfunnsressursane. Dette er sjølve grunnpilaren i samfunnsøkonomisk teori. Konkurranse stimulerer til eit betre tilbod til forbrukarane og genererer dermed størst mogleg nytte, noko som viser seg gjennom at medietilbodet er betre og prisane lågare. I mediemarknaden påverkar ein konkurranse som fungerer godt, det samla medietilbodet på ein positiv måte for publikum. Det er fordi konkurranse kan stimulere til auka investeringsvilje i innhald og gi aktørane insentiv til å differensiere medieinnhaldet. Konkurransen er dermed positiv for mediemangfaldet både frå eit avsendar-, bruks- og innhaldsperspektiv ved at han bidrar til større breidde i tilbodet, høgare kvalitet og innovasjon.

Talet på medieaktørar og graden av eigarkonsentrasjon gir ein indikasjon på korleis det står til med avsendarmangfaldet, ettersom det er ein antatt samanheng mellom eigarkonsentrasjon, mediemangfald og kvalitet i tilbodet som følge av konkurranse. Ein går ut frå at eit mangfald av aktørar på eigarsida er ein føresetnad for eit mangfald av informasjonskjelder og ytringskanalar i tillegg til eit redaksjonelt mangfald. Medieaktørar som har uavhengige eigarar, kan likevel også tilby like redaksjonelle produkt for å trekke til seg dei mest attraktive målgruppene i marknaden.

2

Marknadskonvergens

Marknadskonvergens er ein tydelig trend i mediemarknaden. Det vil seie at dei tradisjonelt avgrensa mediemarknadene – dagspresse, radio og tv – er knytte tettare saman som følge av ei rask teknologisk utvikling.

Verdikjeda, aktørkonstellasjonane og forretningsmodellane er i forandring, og dei tidlegare relativt klart skilde sektorene er vovne saman til éin felles marknad. Dermed får aktørar som tidlegare har operert i skilde marknader, éi felles konkurranseflate. Mens desse marknadene tradisjonelt sett har vore skilde gjennom regulering, blir det no kontinuerleg arbeidd både på nasjonalt og europeisk nivå med å gjere reguleringa av media mest mogleg plattformnøytral.

Digitaliseringa av infrastrukturen gjer at alle distribusjonsnett kan formidle ulike former for medieinnhald. Dette fører til at medietilbydarane i mindre grad differensierer produkta sine på grunnlag av distribusjonsplattform. Når innhaldstilbodet til medietilbydaren i større grad samsvarer på tvers av distribusjonsplattformene og dermed fyller same funksjonen for mediebrukarane, betyr det at det ikkje lenger er grunnlag for å sjå for eksempel papir- og nettaviser eller kringkasting og strøymetenester som separate marknader.

Konvergensen bidrar til ein stadig meir uoversiktleg marknad både når det gjeld avsendar-, innhalds- og bruksmangfaldet. I tillegg har auka marknadskonvergens og -konsentrasjon bana vegen for produktbunting med potensiell kostnadseffektivisering både på tilbods- og etterspørselssida (Hope, 2005). Produktbunting gjer at det som tidlegare var separate produkt, nå blir tilbydde samla i ei pakkeløysing slik at brukaren får to eller fleire produkt eller tenester frå same leverandøren. Slik bunting gjer marknaden meir uoversiktleg, særleg med tanke på eigarmangfaldet, fordi produktet som blir omsett, er eit kombinert produkt. Denne kompleksiteten gjer det ekstra viktig å ha ei god oversikt over eigarforholda i ein stadig meir integrert marknad på tvers av medieplattformer.

3

Eigarskap i avismarknaden

Den norske avismarknaden er kjenneteikna av ein spreidd eigarskap og ein desentralisert struktur med eit høgt tal aviser. Samtidig er svært mange av avisene eigde av dei tre største konserna Schibsted, Amedia og Polaris. Konserna er redaksjonelt til stades i kvar sine geografiske område.

  • Tre store eigarar. Marknadsdelar målt i opplag viser at dei tre største konserna Schibsted, Amedia og Polaris til saman kontrollerte om lag 70 prosent av det totale avisopplaget i 2019. I tillegg kontrollerer fleire mellomstore konsern og ei rekke mindre uavhengige eigarar éi eller nokre få aviser.
  • Eigarkonsentrasjon. Målt etter opplag har éin av eigarane ein betydeleg sterkare posisjon enn dei andre aktørane i marknaden både på nasjonalt og regionalt nivå, Schibsted nasjonalt og Amedia lokalt/regionalt. Ettersom dei største aktørane fordeler seg i kvar sine ulike geografiske område med den redaksjonelle verksemda si, er det ein eigarkonsentrasjon i fleire av dei geografiske marknadene både på nasjonalt og lokalt/regionalt nivå. Figur 1 viser dei totale marknadsdelane fordelt på dei største eigarane.
  • Avsendarmangfaldet i avismarknaden i form av talet på aviser og styrkeforholdet mellom dei tre største eigarane Schibsted, Amedia og Polaris har vore relativt stabilt frå 2013 til 2019. Samtidig er det ei konsolidering i marknaden som følge av at den totale eigardelen til dei tre største aktørane auka i denne tidsperioden. Det betyr at dei største eigarane har styrkt posisjonen sin ytterlegare. Denne trenden kjem fram i figur 2.

Figur 1: Delane av det totale avisopplaget i 2019 fordelt på dei største eigarane

imagevytw.png

Kilde: Medietilsynet

Figur 2: Del av det totale opplaget målt for dei tre største mediekonserna frå 2013 til 2019

imageo7yxo.png

Kilde: Medietilsynet

 

4

Eigarskap i radiomarknaden

I radiomarknaden har NRK eit særskilt samfunnsoppdrag som offentleg finansiert allmennkringkastar. Det blir stilt krav til at NRK skal reflektere det geografiske mangfaldet i Noreg, og NRK har redaksjonar både nasjonalt og regionalt. NRK har eit breitt radiotilbod som inkluderer både nasjonale og regionale nyheiter/aktualitetar og eit tematisk breitt innhaldstilbod retta mot breie og smale målgrupper. Dei andre nasjonale radioaktørane Bauer og NENT er kommersielle, og etter at det riksdekkande FM-nettet blei avvikla, er det ikkje lenger eit krav om at desse aktørane skal tilby allmennkringkastingsinnhald.

Lokalradiomarknaden har tradisjonelt vore desentralisert, kjenneteikna ved ein kombinasjon av små og store aktørar som er spreidde over heile landet. Marknaden omfattar både aktørar som distribuerer i FM-nettet og i DAB-nettet.

Geografisk differensiert struktur. Radiomarknaden har en geografisk differensiert struktur med ulike aktørar på nasjonalt, regionalt og lokalt nivå.

Tre store nasjonale aktørar. Status for talet på eigarar og marknadsdelar målt i lyttartal viser at den nasjonale radiomarknaden har tre store aktørar. Dei offisielle nasjonale lyttartala PPM frå Nielsen Audio-Rapporter frå januar 2020 viser at NRK er den største aktøren i den nasjonale marknaden med ein samla marknadsdel på 64 prosent. Nordic Entertainment Group (NENT) er nest største aktøren med rundt 24 prosent av den nasjonale radiolyttinga, mens Bauer Media har om lag 12 prosent av den nasjonale radiolyttinga. Trass i ei meir fragmentert lytting er styrkeforholdet i den samla lyttinga til radiokanalane til dei tre eigarane relativt stabil. Utviklinga kjem fram i figur 3. Marknadsdelane blir målte i form av delen lyttartal, og dei offisielle lyttartalla på nasjonalt nivå er basert på dei elektroniske Portable People Meter (PPM).

Målingene omfattar følgande aktørar og kanalar:

  • NRK: NRK P1, NRK P1, NRK P3, NRK P1+, NRK P13, NRK MP3, NRK Alltid nyheter, NRK Radio Super, NRK Klassisk, NRK Sápmi, NRK Jazz, NRK Folkemusikk og NRK Sport, NRK P3 Urørt, NRK P13 Radioresepsjonen, NRK P3X, NRK Trafikk, NRK Vær.

  • NENT: P4 Radio Hele Norge AS som inkluderer: P4 Lyden av Norge, P5 Hits, P6 Rock, P7 Klem, P8 Pop, P9 Retro, P10 Country og NRJ.

  • Bauer Media: Radio Norge, Kiss, Radio 1, Radio Rock, Radio Topp 40, Radio Vinyl, Norsk Pop, P24-7 MIX, P24-7 Kos, Bauer Pop Up.

Figur 3: Marknadsdel målt i prosent av lyttarar for det nasjonale radiomarkedet

imagehv18g.png

Kilde: Nielsen Audio-Rapporter Najonale lyttertall PPM (2019 og 2020) og Årsrapporter for radiolytting Kantar (2016 til 2018).

5

Eigarskap i tv-marknaden

Avsendarmangfaldet i den norske tv-marknaden er prega av stabilitet, både målt i talet på eigarar og marknadsdelar basert på sjåartal. Den offentleg finansierte allmennkringkastaren NRK og dei tre kommersielle tv-verksemdene TV 2, Discovery og NENT er dei store aktørane. Figur 4 viser marknadsdelane for dei største eigarane på lineære kanalar og loggar.

Tal frå Kantars Årsrapport TVOV for 2019 gir følgande oversikt over marknadsdelar i TV-marknaden:

  • NRK hadde ein samla marknadsdel på 39,5 prosent av den totale tv-marknaden i 2019, mens TV 2 Gruppen AS hadde 27,9 prosent av dei totale marknadsdelane i 2019 for kanalane sine. Dette er ein liten oppgang for begge kanalane frå 2018. TV 2 har også strøymetenesta TV 2 Sumo. Discovery Networks Norway hadde ein nedgang frå 18 prosent i 2018 til 16,1 prosent i 2019.

  • NENT hadde i 2019 ein samla marknadsdel på i underkant av åtte prosent, noko som er ein liten nedgang frå 2018.

Desse kanalane inngår i Kantars måling av marknadsdelar i 2019:

NRK: NRK1, NRK2, NRK3/Super.

TV 2: TV 2, TV 2 Zebra, TV 2 Livsstil, TV 2 Humor (avviklet fra 1. januar 2020), TV 2 Nyhetskanalen, TV 2 Sport, TV 2 Sport Premium 1.

Discovery: TVNorge, MAX, VOX, FEM, Eurosport Norge, Eurosport 1 Norge, Discovery Channel, TLC Norge.

NENT: TV3, Viasat 4, TV6.

Figur 4: TV-eigaranes totale marknadsdelar 2019

imagef7yem.png

Kilde: Kantar TVOV-undersøkelse 2019.